بقیع، بغض شیعه در گلوی تاریخ

هر شیفته‌ای كه دل به مدینه روانه می‌كند، بر غربت قبرستان بقیع ناله می‌كند. تربت مطهر چهار امام معصوم تنها با سنگ‌چین‌هایی نمایان است كه زائر آن اجازه زیارت ندارد و باید به دل گریه كند. بقیع سند مظلومیت همیشگی شیعه است.

هشتم شوال سالگرد تخریب حرم ائمه بقیع است، مرحوم حجت الاسلام والمسلمین محمدصادق نجمی، پژوهشگر و محقق تاریخ، كتابی با عنوان «تاریخ حرم ائمه بقیع» را نگاشته است كه حاوی نكات جالب پیشینه تاریخی این مكان مقدس است. در ادامه گفتگو با این محقق تاریخ را در مورد قبرستان بقیع که در زمان حیات ایشان انجام شده را بخوانید.

* پیشینه قبرستان بقیع به چه زمانی بر‌می‌گردد و این قبرستان نزد پیامبر اكرم ـ ص ـ و ائمه اطهار ـ ع ـ از چه منزلتی برخوردار بوده است؟

بقیع اولین مدفن و مزاری است كه به دستور رسول اكرم ـ ص ـ و بوسیله مسلمانان صدر اسلام به وجود آمده است. این مدفن مقدس و تاریخی در اصل «بقیع‌الغرقد» و در قرن‌های اخیر گاهی «جنه‌البقیع» نیز گفته می‌شود. ابن اثیر می‌گوید: «در لغت بقیع به محل وسیعی كه دارای درخت و یا ریشه درخت باشد، گفته می‌شود و چون مكان بقیع پیش از آن دارای درخت غرقد ‌و ریشه‌های آن بود پس از قطع این اشجار نیز با همان اسم معروف گردید.» در بقیع اولین كسی كه از انصار دفن شده است «اسعد بن زراره» و از مهاجرین «عثمان بن مظعون» بوده است. سمهودی می‌گوید: «پس از فوت ابراهیم فرزند رسول خدا ـ ص ـ آن حضرت به صحابه فرمودند ابراهیم را به سلف صالح ما عثمان لاحق كنید و در كنار او به خاك بسپارید.» او می‌گوید پس از دفن شدن ابراهیم در بقیع، مردم مدینه علاقه‌مند شدند پیكر اقوام و عشیره خود را در آنجا دفن كنند و هر یك از قبایل مدینه درختان و ریشه‌های بخشی از بقیع را قطع و زمین آن را برای همین منظور آماده نمودند.

در فضیلت بقیع حدیث‌های متعددی از رسول خدا نقل گردیده است. از جمله در حدیثی فرمودند: «از بقیع هفتاد هزار نفر كه صورتشان مانند ماه چهارده شبه است محشور خواهند شد و بدون حساب وارد بهشت می‌شوند.» در حدیث دیگر آمده است كه رسول خدا ـ ص ـ در بقیع حضور یافتند و اهل قبور را بدین گونه خطاب می‌كردند: «درود بر شما و خداوند ما و شما را بیامرزد.» شما پیشاهنگان ما بودید و ما هم درپی شما خواهیم آمد. حرم ائمه بقیع كه در كتب تاریخ به عنوان مشهد و حرم اهل بیت ـ ع ـ معروف گردیده، در سمت غربی و منتهی الیه بقیع واقع شده است. در این حرم مطهر قبر چهارتن از ائمه اهل بیت، امام مجتبی، امام سجاد، امام باقر و امام صادق ـ علیهم السلام ـ در كنار هم و به فاصله ۲ تا ۳ متری این قبرها، قبر عباس عمومی گرامی رسول خدا ـ ص ـ قرار گرفته و در كنار آن نیز قبر دیگری است كه متعلق به فاطمه بنت اسد است. قبل از ویرانی ساختمان این حرم مطهر همه این قبور شش‌گانه در زیر گنبد و دارای ضریح زیبایی بودند. همچنین مدفن تعدادی از همسران، فرزندان، اقوام و عشیره پیامبر اسلام و جمع كثیری از صحابه و یاران آن حضرت و تعداد بی‌شماری از شهدا و علما در این قبرستان قرار دارد.

بارگاه ائمه مدفون در بقیع در چه زمانی بنا شد؟
گرچه پس از گذشت قریب به یك قرن از تخریب حرم مطهر ائمه بقیع و از بین رفتن تمام آثار این بنای باشكوه و معنوی نمی‌توان همانند سایر ابنیه تاریخی و مذهبی از آثار آن به عظمت و قدمتش پی برد و تاریخ بنای آن را به دست آورد. آنچه از منابع مختلف به دست می‌آید تا حدی می‌تواند ما را با تاریخ و چگونگی ساخت این حرم شریف آشنا سازد و بیانگر وضع این بنای فخیم و پرشكوه معنوی در طول تاریخ گردد. اجمال تاریخ این حرم مقدس این است كه قبور ائمه بقیع از ابتدای دفن دارای ساختمان و به مرور زمان گنبد و بارگاه بوده است و در قرون متمادی دارای خادم و دربان و دارای ظریف‌ترین و گرانبها‌ترین ضریح و صندوق با زیباترین روپوش و دارای فرش و قندیل بوده است.

در خصوص هر یك از مراحل شكل‌گیری بارگاه و مشخصات و تحولات آنها در طول تاریخ چه اطلاعاتی را جمع‌آوری كرده‌اید؟

آنهایی كه با تاریخ مدینه آشنایی دارند می‌دانند كه در آن زمان رسم بود كه جنازه افراد متشخص و مورد احترام به جای گورستان عمومی در داخل منزل دفن می‌شد و در برخی از موارد این منزل تبدیل به آرامگاه خانوادگی می‌شد. به عنوان مثال می‌توان به دفن شدن عبدالله پدر گرامی رسول خدا ـ ص ـ در خانه اشاره كرد. در كنار قبرستان بقیع خانه‌های زیادی وجود داشت كه یكی از آنها متعلق به عقیل ابن ابی طالب بود. این خانه به آرامگاه خصوصی و خانوادگی اقوام و فرزندان رسول خدا ـ ص ـ مبدل گردید و اولین كسی كه در داخل آن دفن شد پیكر فاطمه بنت اسد بود. پس از آن عباس عموی پیامبر در این خانه دفن گردید. ابن شبه متوفای ۲۶۲ هـ . ق و از قدیمی‌ترین مورخان و مدینه‌شناسان می‌گوید: «عباس ابن عبدالمطلب در داخل خانه عقیل و در كنار قبر فاطمه بنت اسد دفن شده است.» این جمله صریح را مورخ و مدینه‌شناس معروف سمهودی و احمد بن عبدالحمید نیز در كتاب خود نقل نموده‌اند. این خانه به همان شكل تا زمان امام حسن مجتبی ـ ع ـ باقیمانده بود كه آن حضرت در وصیت خود به برادرشان تصریح كردند تا بدن مطهرشان را در كنار قبر رسول الله ـ ص ـ به خاك سپارند و اگر بنی امیه مخالفت كردند در كنار قبر مادرشان حضرت فاطمه ـ س ـ دفن شوند. البته شیخ مفید ـ ره ـ و طبرسی این وصیت را چنین نقل می‌كنند كه آن حضرت فرمودند در كنار فاطمه بنت اسد دفن شوند. به این وصیت عمل شد و پیكر مطهر امام حسن مجتبی ـ ع ـ در این خانه دفن شد. پس از آن حضرت، پیكر مطهر امام سجاد، امام باقر و امام صادق ـ علیهم السلام ـ در كنار جد بزرگوارشان امام مجتبی ـ ع ـ دفن گردید كه اسناد و مدارك فراوانی در این زمینه وجود دارد.

ساخت حرم و بارگاه برای مدفن ائمه اطهار ـ ع ـ از چه زمانی آغاز شد و این بارگاه چه خصوصیاتی داشت؟

ساخت حرم و بارگاه در بقیع در چند مرحله صورت گرفت. پس از زمان بنی‌امیه كه شیعیان در سخت ترین شرایط به سر می‌بردند و حتی جرأت اظهار عقیده خود را نداشتند عباسی‌ها به روی كار آمدند و در این زمان بود كه شیعیان به آزادی‌هایی دست یافتند، تا جایی كه سفاح به حقانیت امیر مؤمنان ـ ع ـ اعتراف كرد و اقدام به بازگرداندن فدك به بنی‌الحسن نمود. طبیعی است در چنین شرایط و با برداشته شدن همه موانع، شیعیان خاندان عصمت و به ویژه سادات بنی‌الحسن در تعمیر و توسعه مدفن ائمه بقیع و تبدیل خانه عقیل به حرم به عنوان یك وظیفه دینی و نماد مذهبی اهتمام ورزند. همچنین انتساب عباسی‌ها به عباس عموی پیامبر ـ ص ـ مهمترین انگیزه برای شیعیان آن دوره بود كه به تعمیر و توسعه بارگاه جد خود اقدام كنند. بر اساس مدارك تاریخی پیكر مطهر امام صادق ـ ع ـ در سال ۱۴۸ هـ . ق و پس از دوران خلافت سفاح و منصور در سال‌های ۱۳۶ تا ۱۵۷هـ . ق در داخل حرم و پس از تبدیل شدن خانه عقیل به مسجد و زیارتگاه عمومی در كنار قبور ائمه سه‌گانه دفن شده است. متأسفانه در مورد تغییر و تحولی كه پس از این تاریخ تا قرن پنجم در این حرم شریف به وجود آمده است، اطلاع دقیق و مستند تاریخی در دست نیست ولی با توجه به بحث‌های گذشته به یقین این حرم در طول این سه قرن نیز مورد توجه عباسیان و شیعیان بوده و در هر فرصت ممكن به تعمیر و تجدید بنای آن اهتمام ورزیده‌اند.

اما مرحله بعدی تجدید بنای حرم از قرن پنجم آغاز شده كه خوشبختانه اسناد و مدارك تاریخی زیادی در این زمینه وجود دارد. طبق مدارك مسلم تاریخی، گنبد و بارگاه حرم ائمه بقیع كه از نظر استحكام و ارتفاع، ظرافت و زیبایی بر همه قبه‌های موجود در بقیع تفوق داشته و به مدت هشتصد سال سر بر آسمان می‌سوده و نظر مورخان و جهانگردان را به خود جلب می‌كرد، به دستور «مجد‌الملك ابوالفضل اسعد بن محمد بن موسی البراوستانی القمی»، وزیر بركیارق از سلاطین سلجوقی در بین سال‌های ۴۸۶ الی ۴۹۸ هـ . ق ساخته شده است. در این زمینه مورخ معروف ابن اثیر در حوادث سال ۴۹۵ هـ . ق می‌گوید: «در این سال امیر مدینه منظور بن عماره حسینی دنیا را وداع گفت و او معماری را كه از اهالی قم بود و از سوی مجد‌الملك بلاسانی برای ساختن قبه حسن بن علی و عباس عموی پیامبر در مدینه به سر می‌برد، به قتل رسانید.» همچنین مرحوم عبدالجلیل قزوینی زنده (در سال ۵۵۶) در كتاب النقض می‌گوید: «قبه حسن بن علی كه عباس بن عبدالمطلب پدر خلفا آنجا مدفون است مجدالملك فرموده است.»

شاید بهترین راه برای به دست آوردن كیفیت این بنای شریف و مشخصات آن مراجعه به ثبت مشاهدات و خاطرات مورخان و جهانگردان باشد. مشخصات «قبه‌ای بزرگ و سر به فلك كشیده و بسیار مستحكم» مشترك در بین مشاهدات مورخان می‌باشد؛ جهانگردانی همچون ابن جبیر و ابن نجار در قرن هفتم خالد بن عیسی البلوی المغربی و ابن بطوطه (جهانگرد معروف) در قرن هشتم.

این گنبد و بارگاه تا چه زمانی پا بر جا بود و آیا سلاطین دیگری در تعمیر یا توسعه آن نقشی داشته‌اند؟

در چند مرحله تعمیراتی در این بارگاه صورت گرفته است. اولین تعمیر در حرم ائمه بقیع در سال ۵۱۹ هـ . ق و پس از گذشت بیست و چهار سال از ایجاد ساختمان آن می‌باشد كه به دستور مسترشد بالله، خلیفه عباسی انجام گرفته است. سمهودی در كتاب خود می‌گوید كتیبه‌ای در طاق سمت قبر عباس وجود دارد كه تاریخ دقیق تعمیر و سلطان وقت را نوشته است. دومین تعمیر در حرم بقیع بین سال‌های ۶۲۳ و ۶۴۰ هـ . ق به وسیله یكی دیگر از خلفای عباسی به نام مستنصر بالله انجام گرفته است. این موضوع را نیز سمهودی در كتاب خود و بر اساس كتیبه‌ای كه در بالای محراب حرم بقیع نصب شده است، ثابت می‌كند. تعمیر سوم حرم شریف متعلق به اوایل قرن سیزدهم هجری است كه به دستور سلطان محمود عثمانی انجام گرفته است. فرهاد میرزا كه در سال ۱۲۹۲ هـ . ق به حج مشرف شده است، می‌نویسد: «تعمیر بقعه مباركه در بقیع از سلطان محمودخان در سنه یكهزار و دویست و سی و چهار هجری به دست محمدعلی پاشای مصری و به امر سلطان واقع شده است.» اما نكته جالب در اینجا ویژگی‌ها و خصوصیت‌های حرم شریف است كه نظر بسیاری از مورخان را به خود جلب كرده است و به اختصار به این ویژگی‌ها اشاره می‌كنم. اول آنكه حرم بقیع هشت ضلعی بوده است. برای نمونه میرزا محمدحسین فراهانی كه در سال ۱۳۰۲ هـ . ق این حرم شریف را زیارت كرده است، می‌گوید: «‌چهار نفر از ائمه اثنی عشر ـ صلوات الله علیهم اجمعین ـ است كه در بقعه بزرگی كه به صورت هشت ضلعی ساخته شده است واقع‌اند و اندرون و گنبد آن سفیدكاری است.» دوم آنكه حرم بقیع دارای دو در بوده است. ابن نجار مدینه‌شناس معروف متوفای ۶۴۷ هـ . ق می‌گوید: «بقیع دارای دو در بوده است كه یكی از آنها همیشه و در تمام ساعات روز به روی زائرین باز بوده است.» سوم بارگاه بقیع محرابی هم داشته است. سمهودی یكی از كتیبه‌ها را در بالای محراب ذكر می‌كند و چهارم آنكه حرم بقیع خادمانی نیز داشته است. این خدام شامل كفش‌دار و زیارتنامه‌خوان بود. امین‌الدوله در سفرنامه خود می‌نویسد: «یكشنبه یازدهم محرم ۱۳۱۶ هـ . ق هوای بقیع و زیارت ائمه هدی كردم. آنجا جز حاج صادق یزدی و یك ضعیفه كفش‌دار و یك سقا كسی نبود. كلیددار، متولی و زیارتنامه‌خوان هنوز نیامده بودند» همچنین در برخی سفرنامه‌ها برای حرم تزئیناتی ذكر شده و اینكه این حرم صحن نداشته است.

به نظر می‌رسد این حرم با این خصوصیات ضریحی هم باید داشته باشد. در مورد ضریح این حرم توضیحاتی بدهید:

• آنچه از تاریخ به دست می‌آید این است كه قبور ائمه بقیع و جناب عباس از قدیم‌الایام و بلكه پیش‌تر از قرن هفتم تا زمان تخریب دارای ضریح‌های متعددی ‌بوده‌‌اند كه به مناسبت نزدیكی و اتصال قبور ائمه ـ ع ـ همه آنها در داخل یك ضریح و قبر عباس عمومی پیامبر ـ ص ـ به علت فاصله آن با این قبور دارای ضریح مستقل بوده است. همه مورخان از ظرافت و زیبایی این ضریح‌ها تعریف و تمجید كرده‌اند. در تاریخ برای اولین بار كه از صندوق قبور ائمه بقیع سخن به میان آمده به وسیله جهانگرد معروف ابن جبیر (متوفای ۶۱۴ هـ . ق) می‌باشد. او می‌گوید: «‌قبرشان بزرگ و از سطح زمین بلندتر و دارای ضریحی از چوب می‌باشد كه بدیع‌ترین و زیباترین نمونه از نظر فن و هنر است و نقوشی برجسته از جنس مس بر روی آن ترسیم و میخ‌كوبی‌هایی به جالب‌ترین شكل در آن تعبیه شده كه نمای آن را هرچه زیباتر و جالب‌تر نموده است» و عده‌ای مورخ دیگر كه شبیه به این تعابیر را به كار برده‌اند. از آنجایی كه این ضریح از نظر ظاهری شبیه ضریح حرم كاظمین ـ ع ـ و عبدالعظیم حسنی ـ ع ـ است و این ضریح‌ها به دستور مجدالملك ساخته شده است، می‌توان گفت اولین ضریح بقیع نیز به دستور مجدالملك ساخته شده است. همچنین دو ضریح دیگر نیز برای بقیع ساخته و نصب شده است كه سومین آنها تا زمان تخریب این حرم پا برجا بوده است. مرحوم سید محسن می‌گوید: «‌در اصفهان ضریح دیگری از فولاد به صورتی ظریف و زیبا ساخته شد كه در قسمت بالای آن اسماء حسنی با آب طلا و خط زیبا ترسیم شده بود كه با سختی فراوانی به جده منتقل و به خاطر ممانعت سران مدینه سه سال متوقف و با پرداخت مبالغ كلانی به مخالفان، در حرم نصب گردید.»

بعد از آشنایی با تاریخ ساخت و نوع بنای حرم ائمه بقیع، مهم‌ترین موضوع ویرانی این مكان شریف است. چه دلیلی باعث شد كه این بارگاه شریف با آن قداست والای خود مورد هجوم و تخریب قرار گیرد و این تخریب توسط چه كسانی و با چه انگیزه‌ای بود؟

یكی از آفات بزرگ و خطرناك‌ تمام مذاهب و آیین‌ها كج‌فهمی و تندروی‌ها و برداشت‌های غلط و انحرافی و به اصطلاح قرائت‌های خودساخته از دین است كه در مقاطع مختلف از میان پیروان همان مذاهب به وجود آمده و موجب تضعیف و تفرقه در آن مذهب گردیده است. از مصادیق و نمونه‌های بارز چنین انحراف فكری و برداشت‌های ناروا، گروه خوارج هستند كه در حال حیات رسول خدا و در میان جامعه آن روز به وجود آمدند و در زمان امیرمؤمنان ـ ع ـ گسترش یافته و سرانجام آن بزرگوار به دست یكی از عوامل همین گروه به شهادت رسید. یكی از اوصاف خوارج كه در احادیث بدانها تأكید شده، كثرت عبادت و تقید آنان به نماز و روزه و قرائت قرآن است، به حدی كه عبادت سایر مسلمانان نسبت به عبادت آنها حقیر و كم می‌نماید. ویژگی بعدی فاصله گرفتن آنها از اسلام و دور شدنشان از روح قرآن است كه در اثر غرور و تحجر حاضر نبودند از هیچ ناصحی نصیحت بپذیرند. یكی دیگر از اوصاف خوارج تكفیر مسلمانان بود تا جایی كه هر مسلمان متعهدی را كه با عقیده و تفكر انحرافی آنان موافق نبود مرتد و خارج از اسلام می‌دانستند.

پس از چندین قرن از ظهور خوارج یعنی در آستانه قرن هشتم نمونه‌ای دیگر از این انحرافات ظاهر گردید. احمد بن تیمیه در شام مطالبی را در مسایل مختلف اسلامی خلاف مسلمات اسلام و مخالف با فتاوای علما و پیشوایان به شكل سخنرانی و مكتوب منتشر كرد. علما و دانشمندان از شام و مصر و بغداد در مخالفت با نظریات او به میدان آمدند و به نقد عقاید او پرداختند و بر انحراف و ارتداد او فتوا صادر كردند. ابن تیمیه پس از چند بار زندانی شدن در مصر و شام، سرانجام در سال ۷۲۸ هـ . ق در زندان دمشق از دنیا رفت. وضع به همین منوال بود تا اینكه در قرن یازدهم، در نجد حجاز فردی به نام محمد بن عبدالوهاب پا به عرصه حیات گذاشت و پس از چهار قرن بار دیگر به ترویج و تبلیغ عقاید ابن تیمیه پرداخت. اما دلایل مختلفی باعث شد كه ابن وهاب در فعالیت‌های خود موفق شود. از جمله آنكه وی در شهر نجد به اظهار و نشر عقاید خود پرداخت كه مردم آن را افراد دور از تمدن و معارف تشكیل می‌دادند اما ابن تیمیه در مركز معارف دینی قرار داشت. همچنین با متهم كردن سایر مسلمانان به كفر، مردم نجد به غارت و كسب ثروت تشویق شدند.

فتاوای فقهی وهابیان كه موضوع اصلی بحث ما است، چندین مورد است. مهم‌ترین آنها حرمت سفر برای زیارت قبور پیامبران و صالحان و حرمت تبرك و توسل به آنان و ساختن حرم و بارگاه بر قبور آنهاست. بنابراین هرگونه توسل و تبرك جستن به ساحت پیامبران و ائمه اطهار شرك و كفر و بت‌پرستی محسوب می‌شود و موجب حلال شدن مال و جان چنین افراد است. مرحوم آیت الله امین عاملی در كتاب خود پیرامون عقاید وهابیان می‌نویسد:‌ «اعتقاد وهابیان درباره عموم مسلمانان این است كه مسلمین پس از ایمان به كفر برگشته‌اند و پس از توحید به شرك گراییده‌اند. زیرا آنان در دین بدعت گذاشته‌اند و به جهت زیارت و تبرك جستن به انبیاء و صالحین به كفر و شرك روی آورده‌اند، لذا جنگ با آنان واجب و ریختن خون آنان و تصرف اموالشان بر مسلمانان (وهابیان) حلال است» بر این اساس بود كه آنها به هر جا و به هر شهر و دیاری دست می‌یافتند قبل از هر چیز به تخریب مشاهد شریفه و بقاع متبركه می‌پرداختند. كشتار وهابیان در عتبات عالیات صفحه‌ای سیاه در تاریخ اسلام است. در سال ۱۲۱۶ هـ . ق امیر سعود با لشگری بسیار به شهر كربلا حمله‌ور شدند. تعداد بیست هزار نفر از اهالی كربلا و زوار كشته شدند و خزانه حرم و تمام تزئینات و جواهرات حرم به تاراج رفت. همچنین آنان به هنگام تسلط بر طائف و مكه قبور جد و عموی پیامبر، خدیجه همسر پیامبر و بسیاری از اماكن‌ مقدسه را ویران كردند. در ماه رمضان ۱۳۴۴ هـ . ق وارد مدینه شدند و پس از گذشت چند روز در هشتم شوال گنبد و بارگاه ائمه معصومین ـ ع ـ در بقیع را به كلی منهدم كردند و از این حرم و قبور به جز قطعه‌ سنگ‌هایی كه در اطراف قبور نصب كردند اثر و علامتی باقی نماند. به كارگرانی كه این عمل ننگین را انجام دادند، مبلغ هزار ریال مجیدی دستمزد پرداخت گردید. تنها حرم مطهر پیامبر اسلام‌ ـ ص ـ آن هم در اثر ترس از قیام مسلمانان جهان از تعرض و تخریب مصون ماند كه اگر این ترس نبود حرم پیامبر اسلام ـ ص ـ پیش از سایر بقاع مورد تعرض قرار می‌گرفت. بعضی از نویسندگان وهابی این مصونیت را بدین گونه توجیه می‌كنند «كه ما این گنبد را به عنوان یكی از گنبدهای مسجد می‌شناسیم نه به عنوان گنبد و بارگاه حرم پیامبر والا ...» و اینك با گماردن مأموران تند و خشن و گاهی چوب به دست از نزدیك شدن زائران به این حرم جلوگیری می‌كنند.

یكی از جهانگردان غربی به نام مستر ریتر كه به فاصله كوتاه از ویرانی این حرم، بقیع را دیده، ویرانی آنجا را چنین ترسیم می‌كند: «‌چون وارد بقیع شدم، آنجا را همانند شهری دیدم كه زلزله شدیدی در آن به وقوع پیوسته و به ویرانه‌ای مبدل ساخته است. زیرا در جای جای بقیع به جز قطعات سنگ و كلوخ به هم ریخته و تیرهای چوب كهنه چیز دیگری نمی‌توان دید. ولی این ویرانی‌ها و خرابی‌ها نه در اثر وقوع زلزله و یا حادثه طبیعی بلكه با عزم و اراده انسان‌ها به وجود آمده بود و همه‌ آن گنبد و بارگاه‌های زیبا و سفیدرنگ كه نشانگر قبور فرزندان و یاران پیامبر اسلام بود، با خاك یكسان گردیده است.» چون خبر هولناك ویرانی بقاع و هتك حرمت نسبت به حرم شریف ائمه بقیع در كشورهای اسلامی انتشار یافت مسلمانان آن را مصیبتی عظیم و حادثه‌ای بس بزرگ نسبت به جهان اسلام تلقی نمودند. تلگراف‌های اعتراض از سوی علما و مراجع و شخصیت‌های سیاسی از عراق و ایران و هند و سایر كشورها به سوی حاكمان حجاز سرازیر گردید. مجالس درس در حوزه‌های علمیه و نماز‌های جماعت در مساجد تعطیل شد. مراسم عزداری به عنوان اعتراض و سوگواری تشكیل گردید ولی چه سود كه این حادثه بزرگ و تأسف‌بار به وقوع پیوست و این آثار و ابنیه مذهبی و تاریخی كه قداست بعضی از آنها به بیش از ده قرن می‌رسد، به دست گروهی متعصب و متحجر و بی‌اطلاع به عنوان ایفای یك وظیفه واجب مذهبی با خاك یكسان شد.

البته پس از آن وهابیان دست به مبارزه فرهنگی زدند تا وجود چنین مكانی را از منابع تاریخ حذف كنند. یكی از ابعاد آن را می‌توان در تألیفات جدید و متنوعی یافت كه در تاریخ حرمین شریفین و مدینه‌شناسی منتشر شده است. در این كتاب‌ها گزارشی از این ابنیه تاریخ ثبت نشده است. به طوری كه گویی اصلاً چنین آثاری وجود نداشته است. یكی از این تألیفات كه در سال ۱۴۱۲هـ . ق منتشر شده كتابی است به نام «تاریخ المعالم المدینه المنوره قدیماً و حدیثاً» به قلم سید احمد یاسین. مؤلف در این كتاب چهارصد صفحه‌ای تا آنجا كه توانسته است آثار قدیمی و تازه‌های مدینه را از مساجد و قلعه‌ها و چاه‌ها با عكس و شرح و تفصیل معرفی نموده ولی از بقیع، حساس‌ترین اثر تاریخی مدینه فقط در هفت سطر و به عنوان گورستان عمومی مردم مدینه یاد نموده است.

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 23 تیر 1395    | توسط: علی ایمانی    |    |
نظرات()